Azalmış Over Rezervi ve AMH

Azalmış Over Rezervi ve AMH (Anti Müllerian Hormon)

Azalmış over rezervi, yumurtalıklarda bulunan yumurtaların (oositlerin) hem sayı hem de kalite olarak azalması durumudur. Bu durum geri dönüşü olmayan bir süreçtir ve özellikle tüp bebek (IVF) tedavilerinde başarı şansını azaltabilir.Azalmış over rezervinin nasıl geliştiği, nasıl yönetilmesi gerektiği ve yaş, genetik ile çevresel faktörlerin bu sürece etkisi henüz tam olarak netleşmiş değildir. Ancak zamanla yumurta sayısı ve kalitesinde belirgin bir azalma olduğu bilinmektedir.Yaşa bağlı olarak gelişen anormal damar yapıları, oksidatif stres, serbest radikal dengesizliği, toksik etkiler ve genetik değişiklikler; yumurta kalitesinin düşmesine, anormal embriyo gelişimine ve embriyonun rahme tutunma ihtimalinin azalmasına yol açabilir. Tüm bu nedenler IVF başarı oranlarını olumsuz etkiler.Azalmış over rezervi; menopoz veya prematür over yetmezliği ile aynı durum değildir. Ayrıca kadının yaşı tek başına over rezervini belirleyen bir faktör değildir.

Zayıf Over Cevabı Nedir?

Zayıf over cevabı, yumurtalıkların uyarılması sırasında beklenenden az sayıda yumurta elde edilmesi durumudur. Aşağıdaki kriterlerden en az ikisinin varlığı durumunda zayıf over cevabından söz edilebilir:

• 40 yaş ve üzeri olmak ya da azalmış over rezervi için bilinen başka risk faktörlerinin bulunması

• Daha önce yapılan uyarılarda ≥150 IU FSH ile indüksiyona rağmen 3 veya daha az oosit elde edilmesi

• Anormal over rezerv testleri

• Adetin 2. günü bazal folikül sayısının 5’ten az olması

AMH değerinin 1,1 ng/ml’nin altında olması

Azalmış Over Rezervi Nedenleri

• Nedeni bilinmeyen (idiopatik) durumlar

• Kemoterapi: Yaşla birlikte artan şekilde primordial folikül sayısında azalma

• Radyoterapi: Uygulanan doz ve bölgeye bağlı hasar

• Genetik mutasyonlar

• Sigara kullanımı

• Yumurtalık ve tüplere yapılan cerrahi işlemler

• Otoimmün hastalıklar

• Kabakulak

• Galaktozemi

Over Rezervi Nasıl Değerlendirilir?

Over rezervi, bir kadının yumurta sayısı ve kalitesine bağlı olarak doğurganlık potansiyelini gösterir. Over rezerv testleri;

• Yumurtalıkların uyarıya nasıl yanıt vereceğini,

• Olası menopoz zamanını,

• Tedavi sırasında oluşabilecek riskleri

öngörmemize yardımcı olur. Ancak IVF tedavisine başlama kararını tek başına belirleyen bir test değildir. Daha çok azalmış over rezervi hakkında yol gösterici bilgi sağlar.

Güncel Over Rezerv Testleri

Günümüzde over rezervi değerlendirmesinde şu testler kullanılmaktadır:

Bazal FSHA

detin başında ölçülür. Normal over rezervinde FSH değeri normal sınırlardadır. Over rezervi azaldığında, yumurtalıktan salgılanan inhibin ve E2 azalır ve buna bağlı olarak FSH değeri yükselir.

Bazal E2 (Estradiol)

Erken foliküler dönemde ölçülen E2, bazal FSH’den daha değerli olabilir. Normal FSH ile birlikte yüksek E2 değeri, zayıf over cevabını düşündürür.

AMH (Anti Müllerian Hormon)

Antral foliküllerin granüloza hücrelerinden salgılanır. AMH değeri yaklaşık 25 yaş civarında en yüksek seviyeye ulaşır ve menopoz öncesine kadar yavaş yavaş azalır. Menopoza yakın dönemde ise ölçülemeyecek kadar düşer.

• Yüksek AMH → Daha iyi over rezervi

• AMH, FSH yükselmeden birkaç yıl önce düşmeye başlar

• Over rezervini değerlendirmede en güvenilir testlerden biridir

Bazal Folikül Sayısı

Adetin 2–4. günlerinde ultrason ile yumurtalıklarda 2–10 mm çapındaki foliküller sayılır. Bu yöntem over rezervi hakkında hızlı ve etkili bir değerlendirme sağlar.

Azalmış Over Rezervinde Tedavi

Azalmış over rezervi ve zayıf over cevabında tedavi süreci zorludur. Temel amaç, mümkün olan en fazla sayıda ve en kaliteli oositi elde edebilmektir. Tedavi mutlaka kişiye özel planlanmalıdır.

Kullanılan yöntemler arasında şunlar yer alır:

• Yüksek doz gonadotropinler

• Doğal ve modifiye sikluslar

• Estradiol (E2) ve LH desteği

• Luteal antagonist protokoller

• Letrozol ve klomifen

• Destekleyici tedaviler: aspirin, androjenler, büyüme hormonu, melatonin

• Oosit donasyonu

• Assisted hatching

Tedavi Yaklaşımlarına Kısa Bakış

• Yüksek doz gonadotropinler: Yumurta sayısını artırabilir ancak kaliteyi olumsuz etkileyebilir.

• Agonist ve antagonist protokoller: Benzer sonuçlar verir. Microdoz GnRH agonist protokolünde gebelik oranları az da olsa daha yüksektir.

• Letrozol ve klomifen: Gonadotropin ihtiyacını azaltabilir, gebelik oranları hafif artabilir.

• Androjenler (DHEA, testosteron): Daha kaliteli oosit gelişimine yardımcı olabilir.

• Östrojen (E2): Foliküllerin dengeli büyümesini destekler.

• Büyüme hormonu: FSH’nin granüloza hücrelerindeki etkisini artırabilir ve gebelik oranlarını yükseltebilir.

• Melatonin: PCOS’lu hastalarda fayda sağlayabilir, PCOS olmayanlarda belirgin etkisi gösterilmemiştir.

• Aspirin: Yumurtalık içi kan akımını artırarak folikül gelişimini destekleyebilir.

• Yeni ve deneysel yöntemler: Over nakli, mitokondri transferi ve kök hücre çalışmaları umut verici ancak henüz araştırma aşamasındadır.

Kaynakça:

• Broekmans FJ, et al. Female reproductive ageing: current knowledge and future trends. Trends Endocrinol Metab. 2009;20(5):192–198.

• Nelson SM, et al. Anti-Müllerian hormone: a marker of ovarian reserve and predictor of ovarian response. Reprod Biomed Online. 2012;24(6):601–611.

• Gleicher N, et al. Ovarian reserve testing and management of poor responders in IVF. Hum Reprod. 2011;26(3):457–465.

• La Marca A, et al. Anti-Müllerian hormone (AMH) as a predictive marker in assisted reproductive technology (ART). Hum Reprod Update. 2009;15(3):357–371.

• Ferraretti AP, et al. ESHRE consensus on the definition of 'poor response' to ovarian stimulation for IVF. Hum Reprod. 2011;26(7):1616–1624.