Dış Gebelik (Ektopik Gebelik)

Dış Gebelik (Ektopik Gebelik): Belirtiler, Nedenler ve Tedavi Yolları

Dış gebelik, döllenmiş yumurtanın rahim yerine başka bir yerde yerleşmesi durumudur. En sık olarak fallop tüplerinde görülür, nadiren yumurtalık, rahim ağzı (serviks) veya karın boşluğunda de ortaya çıkabilir. Her 50 gebelikten yaklaşık 1’inde görülür. Erken fark edilmezse, tüp yırtılabilir ve iç kanama oluşabilir; bu durum hayati tehlike taşır.

Dış Gebelik Nasıl Oluşur?

• Normalde yumurta, yumurtalıktan tüpe geçer ve burada döllenir.

• Döllenmiş yumurta tüpten rahime ilerleyerek rahim iç tabakasına (endometriuma) yerleşir.

• Tüp içinde tıkanıklık, yapışıklık veya hareket bozukluğu varsa, yumurta rahme ulaşamaz ve tüp içinde büyür.

• Büyüyen embriyo, tüpün duvarını gerer ve yırtılmasına (rüptür) yol açabilir.

Risk Faktörleri

• Geçirilmiş tüp iltihabı (pelvik inflamatuvar hastalık)

• Klamidya veya gonore gibi enfeksiyonlar

• Önceki dış gebelik

• Tüplerle ilgili ameliyatlar (bağlatma veya yeniden açma)

• Endometriozis

• Tüplerde doğuştan anormallikler

• Sigara kullanımı

• Yardımcı üreme teknikleri (tüp bebek)

Not: Hiçbir risk faktörü olmasa da dış gebelik gelişebilir.

Belirtiler

• Adet gecikmesi

• Tek taraflı kasık ağrısı (bıçak saplanır tarzda olabilir)

• Vajinal lekelenme veya kahverengi kanama

• Omuz ağrısı (iç kanama diyaframı uyardığında)

• Baş dönmesi, bayılma, halsizlik (iç kanama belirtisi)

Bu belirtiler varsa acilen doktora başvurulmalıdır.

Tanı Yöntemleri

• Gebelik testi (β-hCG): Normal gebelikte hızlı artar; ektopik gebelikte artış yavaştır.

• Transvajinal ultrason: Rahim içinde gebelik kesesi yoksa ve tüpte kitle varsa ektopik gebelikten şüphelenilir.

• Kan testleri: Anemi (kansızlık) kontrol edilir.

Bazı durumlarda tanı hemen kesinleşmeyebilir; testler birkaç gün arayla tekrarlanabilir.

Tedavi Yöntemleri

1. İlaçla Tedavi (Metotreksat):

• Erken evre ektopik gebelik ve tüp yırtılmamışsa uygulanır.

• Hücre çoğalmasını durdurarak gebelik dokusunun vücut tarafından emilmesini sağlar.

• β-hCG düzeyleri takip edilir.

2. Cerrahi Tedavi:

• Tüp yırtılmış veya iç kanama varsa acil ameliyat gerekir.

• Laparoskopi (kapalı yöntem), laparotomi (açık ameliyat) veya bazı durumlarda vNOTES (izsiz ameliyat) uygulanabilir.

• Tüp korunabilir (salpingostomi) veya hasar varsa alınabilir (salpingektomi).

3. Takip (Bekleme):

• Hormon düzeyleri çok düşük ve düşme eğilimindeyse bazı olgular sadece izlenebilir; dikkatli tıbbi gözetim gerekir.

Tedavi Sonrası ve Tekrar Riskleri

• Gelecekte sağlıklı gebelik mümkündür.

• Tüplerde hasar varsa tekrar dış gebelik riski %10–15 civarındadır.

• Yeni gebeliklerde erken dönemde ultrason ile gebelik kesesi kontrol edilmelidir.

Korunma Yolları

• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak

• Düzenli jinekolojik kontroller

• Sigara kullanmamak

• Gebelik planlamadan önce doktor kontrolü

Kaynakça:

• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Ectopic Pregnancy. 2021.

• Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Medical treatment of ectopic pregnancy. Fertil Steril

• Mayo Clinic. Ectopic pregnancy. 2023. https://www.mayoclinic.org

• Barnhart KT. Clinical practice. Ectopic pregnancy. N Engl J Med. 2009;361:379–387.