Ebeveynlere Bitmeyen Öfke

Ebeveynlere Bitmeyen Öfke: Duygusal Bir Borcun Peşinde

Ebeveynlerimize yönelik öfke, çoğu zaman yetişkinliğe geçişle birlikte azalması beklenen bir duygudur. Ancak bazı kişiler için bu öfke yıllar geçse de dinmez. Bu “bitmeyen öfke” hâlinin nedenleri yalnızca geçmiş yaşantılarda değil, bu yaşantıların zihinde nasıl anlamlandırıldığı ve günümüzde nasıl yeniden üretildiğinde gizlidir. Psikoloji literatüründe ebeveynlere yönelik öfke; bastırılmış öfke, çözülmemiş ebeveyn ilişkileri ve bağlanma örüntüleriyle ilişkilendirilir. Güncel çalışmalar ise bu duygunun bireyin mevcut psikolojik ihtiyaçları ve duygu düzenleme kapasitesiyle de bağlantılı olduğunu göstermektedir.

Öfkenin Kökeninde Ne Var?

Araştırmalar, ebeveynlere yönelik kalıcı öfkenin sıklıkla üç temel bileşenle ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır:

• Duygusal ihmal

• Kontrol veya aşırı müdahale

• “Görülmeme” deneyimi

Duygusal ihmal yaşayan bireylerde, çocukluk döneminde duygusal ihtiyaçların karşılanmaması yetişkinlikte ebeveynlere yönelik daha yüksek kızgınlık ve mesafe ile ilişkilendirilmiştir (Journal of Child and Family Studies, 2021).

Otoriter ve aşırı kontrolcü ebeveynlik stillerinin, yetişkin çocuklarda öfke, sınır hassasiyeti ve isyan duygularını artırdığı da çeşitli araştırmalarda gösterilmiştir (örn. Baumrind’in ebeveynlik stilleri çalışmaları; ayrıca 2022 güncel ebeveynlik araştırmaları).

“Görülmeme” deneyimi ise çocuğun yalnızca başarı veya itaat üzerinden değer görmesiyle ilişkilidir. Bu durum, koşullu kabul algısı geliştirir ve bilinçdışı kırgınlık duygularını besler.

Geçmişin Devam Eden Yankısı

Development and Psychopathology dergisinde yayımlanan 2020 tarihli meta-analiz, çocuklukta yüksek ebeveyn çatışması yaşayan bireylerin yetişkinlikte bu çatışmaları zihinsel olarak yeniden kurduklarını ve duygusal deneyimin devam ettiğini göstermiştir.

Benzer şekilde Personality and Individual Differences dergisinde 2019 yılında yayımlanan bir çalışma, ebeveynlerine karşı yoğun öfke taşıyan yetişkinlerin romantik ilişkilerinde daha savunucu ve mesafeli davranma eğiliminde olduğunu ortaya koymuştur.

Bu bulgular, ebeveynle çözülmeyen öfkenin yalnızca geçmişe ait olmadığını; bağlanma ve ilişki örüntülerini şekillendiren kalıcı bir “duygusal model” hâline gelebildiğini düşündürmektedir.

Affetmek Değil, Anlamlandırmak

Psikolojik açıdan önemli olan her zaman “affetmek” değildir; yaşananın duygusal anlamını çözümleyebilmektir.

Kerr ve arkadaşlarının (2022) çalışması, ebeveynlerine yönelik kalıcı öfke taşıyan bireylerin duygularını söze dökebildiklerinde öfke düzeylerinin anlamlı biçimde azaldığını göstermiştir. Bu durum, “duygusal isimlendirme”nin (affect labeling) öfkenin işlenmesinde etkili bir mekanizma olduğunu desteklemektedir.

Öfke çoğu zaman bitmez; çünkü anlatılmamıştır. Söze dökülmeyen deneyim, zihinde döngüsel biçimde yeniden yaşanır.

Neden Bazılarında Öfke Daha Kalıcı?

Frontiers in Psychology dergisinde 2023 yılında yayımlanan araştırma, duygusal bastırma eğilimi yüksek bireylerde ebeveynlere yönelik öfkenin daha uzun sürdüğünü; ancak duygusal farkındalık arttıkça bu öfkenin azaldığını göstermiştir.

Duygusal bastırma; öfkenin dışa vurulmasını engelleyerek içsel gerilim, bedensel stres belirtileri ve ilişkisel mesafe olarak geri dönebilmektedir. Bu nedenle duygu düzenleme becerileri, öfkenin kalıcılığında belirleyici bir faktör olarak değerlendirilmektedir.

Toplumsal Bağlamın Rolü

Kültürel normlar da ebeveynlere yönelik öfkenin ifade edilmesini etkiler. Geleneksel toplumlarda ebeveyn otoritesine duyulan güçlü saygı, bireysel sınırların ifade edilmesini zorlaştırabilir. Bu durumda öfke dışa vurulamaz; içsel bir “duygusal borç” hâline gelir.

Kişi ebeveynlik rolüne geçtiğinde bu duygular yeniden aktive olabilir. Çünkü hem ebeveynine benzemekten korkma hem de onlardan farklı olmanın suçluluğu aynı anda yaşanabilir.

Kaynakça:

• Kerr, M. E., et al. (2022). Emotional labeling and unresolved parental anger. Journal of Family Psychology.

• Meta-analysis on parent-child conflict and adult adjustment (2020). Development and Psychopathology.

• Study on parental anger and romantic attachment (2019). Personality and Individual Differences.

• Emotional suppression and parental anger (2023). Frontiers in Psychology.

• Baumrind, D. (1991). The influence of parenting style on adolescent competence and substance use. Journal of Early Adolescence.

• Journal of Child and Family Studies (2021). Childhood emotional neglect and adult relational anger.